Donald volgens Arnold
De verkiezing van Donald Trump kan worden geanalyseerd als een symptoom van de cultuur van de verdwaling. Volgens Arnold Cornelis botsen in de cultuur van de verdwaling twee culturele systemen. We leven in een overgangstijdperk van het sociale sturingssysteem naar het communicatieve systeem. Dat verloopt niet soepel. Het sociale regelsysteem biedt geen oplossingen voor nieuwe problemen en het systeem van communicatieve zelfsturing is nog in opbouw en biedt ook nog onvoldoende mogelijkheden om op te lossen. Dat leidt tot onzekerheid, chaos en populistische reacties.
Autoritair leiderschap
De VS hebben zich altijd gepresenteerd als een samenleving van vrijheid en open debat, maar de verkiezing van Trump laat zien dat deze transitie niet zonder problemen verloopt. Veel mensen ervaren een verlies van controle over hun leven door globalisering, technologische vooruitgang en economische ongelijkheid. De oude sturing door regels en tradities wegvalt, maar het nieuwe communicatieve systeem biedt niet voldoende structuur. Dit leidt tot een zoektocht naar nieuwe zekerheid en autoriteit, wat een voedingsbodem is voor populisme. Mensen voelen zich verloren in een wereld zonder duidelijke structuren en reageren daar emotioneel op met een verlangen naar autoritair leiderschap. Trump biedt zijn achterban een eenvoudig verhaal. Een terugkeer naar ‘vroeger’ met slogans als Make America Great Again. Zondebokken in de vorm van immigranten, globalisten en de elite. En een sterke leider als oplossing voor complexe problemen, Trump dus.
Confrontatie en verdeeldheid
In tijden van verdwaling zijn mensen geneigd om sturing niet meer in zichzelf te zoeken (zelfsturing), maar in een externe autoriteit die belooft de orde te herstellen. Het communicatieve sturingssysteem dat zich nu ontwikkel, is gebaseerd op vertrouwen in kennis, dialoog en democratische besluitvorming. Trumps presidentschap ondermijnt dit principe op verschillende manieren. Hij noemt journalisten “vijanden van het volk” en hij verzwakt de rol van onafhankelijke informatie. Dat leidt tot schijnbaar feitenvrije politiek. De verspreiding van “alternatieve feiten” en desinformatie tast de geloofwaardigheid van kennis aan. Hij moedigt confrontatie en verdeeldheid aan: polarisatie in plaats van open communicatie. Als mensen het vertrouwen in objectieve feiten verliezen, ontstaat een samenleving waarin emoties en macht de overhand krijgen boven rationele besluitvorming.
Heropleving van het sociale sturingssysteem
De VS bewogen zich decennialang richting een individueel-communicatief systeem, waarin burgers hun eigen weg zoeken op basis van kennis, ondernemerschap en zelfsturing. Maar Trumps verkiezing betekent een tijdelijke terugval naar het sociale systeem, waarin loyaliteit, groepsdenken en hiërarchie weer belangrijker worden dan open dialoog. Nationalisme is weer het bindmiddel: een klassiek sociaal systeem kenmerk, waarin de groep boven het individu wordt gesteld. Het systeem van sociale sturing is ontstaan vanuit absolute macht van koningen, keizers, pharao’s en tsaren. Het is de afgelopen eeuwen meer en meer geëvolueerd naar een samenleving gebaseerd op onderlinge afspraken: wetten en regels waaraan iedereen zich moet houden, zelfs de koning. Dat wil echter niet zeggen dat macht niet meer bestaat en Trump laat dat duidelijk zien. Hij regeert per decreet en zijn kornuiten zijn voornamelijk superrijken.
Zijn leiderschap vertoont veel autoritaire trekken: roep om meer orde, minder politieke correctheid en sterk leiderschap. Instituties worden gewantrouwd en neergezet als vijanden zoals de pers en de academische wereld. Instituties die gericht zijn op kennis en zelfsturing sneuvelen in hoog tempo onder de botte bijl van Elon Musk. Dit laat zien dat, wanneer een samenleving niet in staat is om zelfsturing goed te organiseren, er een regressie kan plaatsvinden naar een ouder, eenvoudiger model van sturing.
De bestorming van het Capitool
De bestorming van het Capitool is alweer even geleden, maar is te belangrijk om te vergeten. Het liet zien hoe de cultuur van de verdwaling tot escalatie kan leiden. Het volk heeft geen vertrouwen meer in de communicatieve democratie en zich wendt tot primitieve vormen van sturing: geweld, groepsdruk en charismatisch leiderschap. De bestorming van het Capitool was geen incident, maar een symptoom van de crisis waarin Amerika verkeert. Het vertrouwen in kennis en instituties ernstig is aangetast. Mensen zonder duidelijke sturingsoriëntatie vervallen makkelijk tot complottheorieën en extremisme. De transitie naar een communicatief systeem niet voltooid is, omdat de samenleving worstelt met het omgaan met complexiteit.
De verkiezing van Trump en de sociale onrust die daarop volgde, zijn symptomen van een maatschappij die vastzit in de cultuur van de verdwaling. De samenleving beweegt zich richting een communicatief systeem, maar omdat dit nog onvoldoende stabiel is, grijpen veel mensen terug naar oude vormen van sociale sturing zoals nationalisme, groepsloyaliteit en sterke leiders. Trumps opkomst kan dus worden gezien als een reactie op het falen van zelfsturing en een teken dat de VS nog worstelt met de overgang naar een volwassen communicatieve democratie.